(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 203

॥ శ్రీః ॥
3.203. అధ్యాయః 203
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
మార్కండేయేన యుధిష్ఠిరంప్రతి స్వార్గకారణీభూతసాధారణధర్మకథనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

3-203-0(23825)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-203-0x(2441)
శ్రుత్వా స రాజా రాజర్షిరింద్రద్యుంనస్య తత్తదా।
మార్కండేయాన్మహాభాగాత్స్వర్గస్య ప్రతిపాదనం ॥ 3-203-1(23826)
యుధిష్ఠిరో మహారాజ పునః పప్రచ్ఛ తం మునిం।
కీదృశీషు హ్యవస్థాసు దత్త్వా దానం మహామునే।
ఇంద్రలోకం త్వనుభవేత్పురుషస్తద్బ్రవీహి మే ॥ 3-203-2(23827)
గార్హస్థ్యేఽప్యథవా బాల్యే యౌవనే స్థావిరేఽపి వా।
యథా ఫలం సమశ్నాతి తథా త్వం కథయస్వ మే ॥ 3-203-3(23828)
మార్కండేయ ఉవాచ। 3-203-4x(2442)
వృథా జన్మాని చత్వారి వృథా దానాని షోడశ।
వృథా జన్మ హ్యపుత్రస్ యే చ ధర్మబహిష్కృతాః ॥ 3-203-4(23829)
పరపాకం చ యేఽశ్నంతి ఆత్మార్థం చ పచేత్తు యః।
పర్యశ్నంతి వృథా యత్ర తదసత్యం ప్రకీర్త్యతే ॥ 3-203-5(23830)
ఆరూఢపతితే దత్తమన్యాయోపహృతం చ యత్।
వ్యర్థం తు పతితే దానం బ్రాహ్మణే తస్కరే తథా ॥ 3-203-6(23831)
గురౌ చానృతికే పాపే కృతఘ్నే గ్రామయాజకే।
వేదవిక్రయిణే దత్తం తథా వృషలయాజకే ॥ 3-203-7(23832)
బ్రహ్మబంధుషు యద్దత్తం యద్దత్తం వృషలీపతౌ।
స్త్రీజితేషు చ యద్దత్తం వ్యాలగ్రాహే తథైవ చ ॥ 3-203-8(23833)
పరిచారకేషు యద్దత్తం వృథా దానాని షోడశ।
తమోవృతస్తు యో దద్యాద్భయాత్క్రోధాత్తథైవ చ ॥ 3-203-9(23834)
భుంక్తే చ దానం తత్సర్వం గర్భస్థస్తు నరః సదా।
దదద్దానం ద్విజాతిభ్యో వృద్ధభావేన మానవః ॥ 3-203-10(23835)
తస్మాత్సర్వాస్వవస్థాసు సర్వదానాని పార్థివ।
దాతవ్యాని ద్విజాతిభ్యః స్వర్గమార్గజిగీషయా ॥ 3-203-11(23836)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-203-12x(2443)
చాతుర్వర్ణ్యస్య సర్వస్య వర్తమానాః ప్రతిగ్రహే।
కేన విప్రా విశేషేణ తారయంతి తరంతి చ ॥ 3-203-12(23837)
మార్కండేయ ఉవాచ। 3-203-13x(2444)
జపైర్మంత్రైశ్చ హోమైశ్చ స్వాధ్యాయాధ్యాయనేన చ।
నావం వేదమయీం కృత్వాతారయంతి తరంతి చ ॥ 3-203-13(23838)
బ్రాహ్మణాంస్తోషయేద్యస్తు తుష్యంతే తస్య దేవతాః।
వచనాచ్చాపి విప్రాణాం స్వర్గలోకమవాప్నుయాత్ ॥ 3-203-14(23839)
అనంతం పుణ్యలోకం తు గంతాఽసౌ తు న సంశయః।
శ్లేష్మాదిభిర్వ్యాప్తతనుర్ంరియమాణోఽవిచేతనః ॥ 3-203-15(23840)
బ్రాహ్ణా ఏవ సంపూజ్యాః పుణ్యం స్వర్గమభీప్సతా।
శ్రాద్ధకాలే తు యత్నేన భోక్తవ్యా హ్యజుగుప్సితాః ॥ 3-203-16(23841)
దుర్బలః కునస్వీ కుష్ఠీ మాయావీ కుండగోలకౌ।
వర్జనీయాః ప్రయత్నేన కాండపృష్ఠాశ్చ దేహినః ॥ 3-203-17(23842)
జుగుప్సితం హి యచ్ఛ్రాద్ధం దహత్యగ్నిరివేంధనం ॥ 3-203-18(23843)
యే యే శ్రాద్ధే న పూజ్యంతే మూకాంధబధిరాదయః।
తేఽపిసర్వే నియోక్తవ్యా మిశ్రితా వేదపారగైః ॥ 3-203-19(23844)
ప్రతిగ్రహశ్చ వై దేయః శృణు యస్ యుధిష్ఠిర।
ప్రదాతారం తథాఽఽత్మానం యస్తారయతి శక్తిమాన్ ॥ 3-203-20(23845)
తస్మిందేయం ద్విజే దానం సర్వాగమవిజానతా।
ప్రదాతారం తథాఽఽత్మానం తారయేద్యః స శక్తిమాన్ ॥ 3-203-21(23846)
న తథా హవిషో హోమైర్న పుష్పైర్నానులేపనైః।
అగ్నయః పార్థ తుష్యంతి యథా హ్యతిథిభోజనే ॥ 3-203-22(23847)
తస్మాత్త్వంసర్వయత్నేన యతస్వాతిథిభోజనే ॥ 3-203-23(23848)
పాదోదకంపాదఘృతందీపమన్నం ప్రతిశ్రయం।
ప్రయచ్ఛంతి తు యే రాజన్నోపసర్పంతి తే యమం ॥ 3-203-24(23849)
దేవమాల్యాపనయనం ద్విజోచ్ఛిష్టావమార్జనం।
ఆకల్పపరిచర్యా చ గాత్రసంవాహనాని చ।
అత్రైకైకం నృపశ్రేష్ఠ గోదానాద్వ్యతిరిచ్యతే ॥ 3-203-25(23850)
కపిలాయాః ప్రదానాత్తు ముచ్యతే నాత్ర సంశయః।
తస్మాదలంకృతాం దద్యాత్కపిలాం తు ద్విజాతయే ॥ 3-203-26(23851)
శ్రోత్రియాయ దరిద్రాయ గృహస్థాయాగ్నిహోత్రిణే।
పుత్రదారాభిభూతాయ తథా హ్యనుపకారిణే ॥ 3-203-27(23852)
ఏవంవిధేషు దాతవ్యా న సమృద్ధేషు భారత।
కో గుణో భరతశ్రేష్ఠ సమృద్ధేష్వభివర్జితం ॥ 3-203-28(23853)
ఏకస్యైకా ప్రదాతవ్యా న బహూనాం కదాచన।
సా గౌర్విక్రయమాపన్నా హన్యాత్రిపురుషం కులం।
న తారయతి దాతారం బ్రాహ్మణం నైవ నైవ తు ॥ 3-203-29(23854)
బ్రాహ్మణస్య విశుద్ధస్య సువర్ణం యః ప్రయచ్ఛతి।
సువర్ణానాం శతం తేన దత్తం భవతి శాశ్వతం ॥ 3-203-30(23855)
అనడ్వాహం తు యో దద్యాద్బలవంతం ధురంధరం।
స నిస్తరతి దుర్గాణి స్వర్గలోకం చ గచ్ఛతి ॥ 3-203-31(23856)
వసుంధరాం తు యో దద్యాద్ద్విజాయ విదుషాత్మనే।
దాతారం హ్యనుగచ్ఛంతి సర్వే కామాభివాంఛితాః ॥ 3-203-32(23857)
పృచ్ఛంతి చాన్నదాతారం వదంతి పురుషా భువి।
అధ్వని క్షీణగాత్రాశ్చ పాంసునా చావకుంఠితాః ॥ 3-203-33(23858)
తేషామేవ శ్రమార్తానాం యో హ్యన్నం కథయేద్బుధః।
అన్నదాతృసమః సోపి కీర్త్యతే నాత్ర సంశయః ॥ 3-203-34(23859)
తస్మాత్త్వం సర్వదానాని హిత్వాఽన్నం సంప్రయచ్ఛ హ।
న హీదృశం పుణ్యఫలం విచిత్రామిహ విద్యతే ॥ 3-203-35(23860)
యథాశక్తి చ యో దద్యాదన్నం విప్రేషు సంస్కృతం।
స తేన కర్మణాఽఽప్నోతి ప్రజాపతిసలోకతాం ॥ 3-203-36(23861)
అన్నమేవ విశిష్టం హి తస్మాత్పరతరం న చ।
అన్నం ప్రజాపతిశ్చోక్తః స చ సంవత్సరో మతః ॥ 3-203-37(23862)
సంవత్సరస్తు యజ్ఞోఽసౌ సర్వం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితం।
తస్మాత్సర్వాణి భూతాని స్థావరాణి చరాణి చ ॥ 3-203-38(23863)
తస్మాదన్నం విశిష్టం హి సర్వేభ్యఇతి విశ్రుతం ॥ 3-203-39(23864)
యేషాం తటాకాని మహోదకాని
వాప్యశ్చకూపాశ్చప్రతిశ్రయాశ్చ।
అన్నస్య దానం మధురా చ వాణీ
యమస్య తే నిర్వచనా భవంతి ॥ 3-203-40(23865)
ధాన్యం శ్రమేణార్జితవిత్తసంచితం
విప్రే సుశీలే ప్రతియచ్ఛతే యః।
వసుంధరా తస్య భవేత్సుతుష్టా
ధారాం వసూనాం ప్రతిముంచతీవ ॥ 3-203-41(23866)
అన్నదాః ప్రథమం యాంతి సత్యవాక్యదనంతరం।
అయాచితప్రదాతా చ సమం యాంతి త్రయో జనాః ॥ 3-203-42(23867)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-203-43x(2445)
కౌతూహలసముత్పన్నః పర్యపృచ్ఛద్యుధిష్ఠిరః।
మార్కండేయం మహాత్మానం పునరేవ సహానుజః ॥ 3-203-43(23868)
యమలోకస్య చాధ్వానమంతరం మానుషస్య చ।
కీదృశం కింప్రమాణం వా కథం వా తన్మహామునే।
తరంతి పురుషాశ్చైవ కేనోపాయేన శంస మే ॥ 3-203-44(23869)
మార్కండేయ ఉవాచ। 3-203-45x(2446)
సర్వగుహ్యతనం ప్రశ్నం పవిత్రమృషిసంస్తుతం।
కథయిష్యామి తే రాజంధర్మం ధర్మభృతాంవర ॥ 3-203-45(23870)
షడశీతిసహస్రాణి యోజనానాం నరాధిప।
యమలోకస్య చాధ్వానమంతరం మానుషస్య చ ॥ 3-203-46(23871)
ఆకాశం తదపానీయం ఘోరం కాంతారదర్శనం।
న తత్ర వృక్షచ్ఛాయా వా పానీనం కేతనాని చ ॥ 3-203-47(23872)
విశ్రమేద్యత్ర వై శ్రాంతః పురుషోఽధ్వని కర్శితః।
నీయతే యమదూతైస్తు యమస్వాజ్ఞాకరైర్బలాత్ ॥ 3-203-48(23873)
నరాః స్త్రియస్తథైవాన్యే పృథివ్యాం జీవసంజ్ఞితాః।
బ్రహ్మణేభ్యః ప్రదానాని నానారూపాణి పార్థివ ॥ 3-203-49(23874)
హయాదీనాం ప్రకృష్టాని తేఽధ్వానం యాంతి వై నరాః।
సన్నివార్యాతపం యానతి చ్ఛత్రేణైవ హి చ్ఛత్రదాః ॥ 3-203-50(23875)
తృప్తాశ్చైవాన్నదాతారో హ్యతృప్తాశ్చాప్యనన్నదాః।
వస్త్రిణో వస్త్రదా యాంతి అవస్త్రా యాంత్యవస్త్రదాః ॥ 3-203-51(23876)
హిరణ్యదాః సుఖం యాంతి పురుషాస్త్వభ్యలంకృతాః।
భూమిదాస్తుసుఖం యాంతి సర్వైః కామైః సుతర్పితాః ॥ 3-203-52(23877)
యాంతి చైవాపరిక్లిష్టా నరా సస్యప్రదావకాః।
నరాః సుఖతరం యాంతి విమానేషు గృహప్రదాః ॥ 3-203-53(23878)
పానీయదా హ్యతృషితాః ప్రహృష్టమనసో నరాః।
పంథానం ద్యోతయంతశ్చ యాంతి దీపప్రదాః సుఖం ॥ 3-203-54(23879)
గోప్రదాస్తు సుఖం యాంతి నిర్ముక్తాః సర్వపాతకైః।
విమానైర్హంససంయుక్తైర్యాంతి మాసోపవాసినః ॥ 3-203-55(23880)
తథా బర్హిప్రయుక్తైశ్చ షష్ఠరాత్రోపవాసినః।
త్రిరాత్రం క్షపతే యస్తు ఏకభక్తేన పాండవ ॥ 3-203-56(23881)
అంతరా చైవ నాశ్నాతి తస్య లోకా హ్యనామయాః।
పానీయస్య గుణా దివ్యాః ప్రేతలోకసుఖావహాః ॥ 3-203-57(23882)
తత్ర పుష్పోదకా నామ నదీ తేషాం విధీయతే।
శీతలం సలిలం తత్రపిబంతి హ్యమృతోపమం ॥ 3-203-58(23883)
యే చదృష్కృతకర్మాణః పూయం తేషాం విధీయతే।
ఏవం నదీ మహారాజ సర్వకామప్రదా హి సా ॥ 3-203-59(23884)
తస్మాత్త్వమపి రాజేంద్ర పూజయైనాన్యథావిధి।
అధ్వనిం క్షీణగాత్రశ్చ పథి పాంశుసమన్వితః ॥ 3-203-60(23885)
పృచ్ఛతే హ్యన్నదాతారం గృహమాయాతి చాశయా।
తం పూజయాథ యత్నేన సోఽతిథిర్బ్రాహ్యణశ్చ సః ॥ 3-203-61(23886)
తం యాంతమనుగచ్ఛంతి దేవాః సర్వే సవాసవాః।
తస్మిన్సంపూజితే ప్రీతా నిరాశా యాంత్యపూజితే ॥ 3-203-62(23887)
తస్మాత్త్వమపి రాజేంద్ర పూజయైనం యథావిధి।
ఏతత్తే శతశః ప్రోక్తం కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి ॥ 3-203-63(23888)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-203-64x(2447)
పునః పునరహం శ్రోతుం కథాం ధర్మసమాశ్రయాం।
పుణ్యామిచ్ఛామి ధర్మజ్ఞ కథ్యమానాం త్వయా విభో ॥ 3-203-64(23889)
మార్కండేయ ఉవాచ। 3-203-65x(2448)
ధర్మాంతరం ప్రతి కథాం కథ్యమానాం మయా నృప।
సర్వపాపహరాం నిత్యం శృణుష్వావహితో మమ ॥ 3-203-65(23890)
కపిలాయాం తు దత్తాయాం యత్ఫలంజ్యేష్ఠపుష్కరే।
తత్ఫలంభరతశ్రేష్ఠ విప్రాణాం పాదధావనే ॥ 3-203-66(23891)
ద్విజపాదోదకక్లిన్నా యావత్తిష్ఠతి మేదినీ।
తావత్పుష్కరపర్ణేన పిబంతి పితరో జలం ॥ 3-203-67(23892)
స్వాగతేనాగ్నయస్తృప్తా ఆసనేన శతక్రతుః।
పితరః పాదశౌచేన అన్నాద్యేన ప్రజాపతిః ॥ 3-203-68(23893)
యావద్వత్సస్య పాదౌ ద్వౌ శిరశ్చైవ ప్రదృశ్యతే।
తస్మిన్కాలే ప్రదాతవ్యా ప్రయతేనాంతరాత్మనా ॥ 3-203-69(23894)
అంతరిక్షగతో వత్సో యావద్యోన్యాం ప్రదృశ్యతే।
తావద్గౌః పృథివీ జ్ఞేయా యావద్గర్భం న ముంచతి ॥ 3-203-70(23895)
యావంతి తస్యాం రోమాణి వత్సస్య చ యుధిష్ఠిర।
తావద్యుగసహస్రాణి స్వర్లోకే మహీయతే ॥ 3-203-71(23896)
సువర్ణనాసాం యః కృత్వా సఖురాం కృష్ణధేనుకాం।
తిలైః ప్రచ్ఛాదితాం దద్యాత్సర్వరత్నైరలంకృతాం ॥ 3-203-72(23897)
ప్రతిగ్రహం గృహీత్వా యః పునర్దదతి సాధవే।
ఫలానాం ఫలమశ్నాతి తదా దత్త్వా చ భారత ॥ 3-203-73(23898)
ససముద్రగుహా తేన సశైలవనకాననా।
చతురంతా భవేద్దత్తా పృథివీ నాత్ర సంశయః ॥ 3-203-74(23899)
అంతర్జానుశయో యస్తు భుంజతే సక్తభాజనః।
యో ద్విజః శబ్దరహితం సంయంతుస్తారణాయ వై ॥ 3-203-75(23900)
యే పానీయాని దదతి తథాఽన్యే యే ద్విజాతయః।
జపంతి సంహితాం సంయక్తే నిత్యం తారణక్షమాః ॥ 3-203-76(23901)
హవ్యంకవ్యం చ యత్కించిత్సర్వం తచ్ఛ్రోత్రియోఽర్హతి।
దత్తం హి శ్రోత్రియే సాధౌజ్యలితేఽగ్నౌ యథా హుతం ॥ 3-203-77(23902)
మన్యుప్రహరణా విప్రా న విప్రాః శస్త్రయోధినః।
నిహన్యుర్మన్యునా విప్రా వజ్రపాణిరివాసురాన్ ॥ 3-203-78(23903)
ధర్మాశ్రితేయం తు కథా కథితా హి తవానఘ।
యాం శ్రుత్వా మునయః ప్రీతా నైమిషారణ్యవాసినః ॥ 3-203-79(23904)
వీతశోకభయక్రోధా విపాప్మానస్తథైవ చ।
శ్రుత్వేమాం తు కథాం రాజన్భవంతీహ తు మానవాః ॥ 3-203-80(23905)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 3-203-81x(2449)
కిం తచ్ఛౌచం భవేద్యేన విప్రః శుద్ధః సదా భవేత్।
తదిచ్ఛామి మహాప్రాజ్ఞ శ్రోతుం ధర్మభృతాంవర ॥ 3-203-81(23906)
మార్కండేయ ఉవాచ। 3-203-82x(2450)
వాక్శౌచం క్రమశౌచం చ యచ్చ శౌచం జలాత్మకం।
త్రిభిః శౌచైరుపేతో యః స స్వర్గీ నాత్ర సంశయః ॥ 3-203-82(23907)
సాయం ప్రాతశ్చ సంధ్యాం యో బ్రాహ్మణోఽభ్యుపసేవతే।
ప్రజపన్పావనీం దేవీం గాయత్రీం వేదమాతరం ॥ 3-203-83(23908)
స తయా పావితో దేవ్యా బ్రాహ్మణో నష్టకిల్బిషః।
న సీదేత్ప్రతిగృహ్ణానో మహీమపి ససాగరాం ॥ 3-203-84(23909)
యే చాస్ దారుణా కేచిద్గ్రహాః సూర్యాదయో దివి।
తే చాస్య సౌంయా జాయంతే శివాః శివతరాః సదా ॥ 3-203-85(23910)
సర్వేనానుగతం చైనం దారుణాః పిశితాశనాః।
ఘోరరూపా మహాకాయా ధర్షయంతి ద్విజోత్తమం ॥ 3-203-86(23911)
నాధ్యాపనాద్యాజనాద్వా అన్యాయాద్వా ప్రతిగ్రహాత్।
దోషో భవతి విప్రాణాం జ్వలితాగ్నిససా ద్విజాః ॥ 3-203-87(23912)
దుర్వేదా వా సువేదా వా ప్రాకృతాః సంస్కృతాస్తథా।
బ్రాహ్మణా నావమంతవ్యా భస్మచ్ఛన్నా ఇవాగ్నయః ॥ 3-203-88(23913)
యథా శ్మశానే దీప్తౌజాః పావకో నైవ దుష్యతి।
ఏవం విద్వానవిద్వాన్వా బ్రాహ్మణో దైవతం మహత్ ॥ 3-203-89(23914)
ప్రాకరైశ్చ పురద్వారైః ప్రాసాదైశ్చ పృథగ్విధైః।
నగరాణి న శోభంతే హీనాని బ్రాహ్మణోత్తమైః ॥ 3-203-90(23915)
వేదాఢ్ఞా వృత్సంపన్నా జ్ఞానవంతస్తపస్వినః।
యత్రతిష్ంతి వై విప్రాస్తన్నామ నగరం నృప ॥ 3-203-91(23916)
వ్రజే వాఽప్యథవాఽరణ్యే యత్రసంతి బహుశ్రుతాః।
తత్తన్నగరమిత్యాహుః పార్థ తీర్థం చ తద్భవేత్ ॥ 3-203-92(23917)
రక్షితారం చ రాజానం బ్రాహ్మణం చ తపస్వినం।
అభిగంయాభిపూజ్యాథ సద్యః పాపాత్ప్రముచ్యతే ॥ 3-203-93(23918)
పుణ్యతీర్థాభిషేకం చ పవిత్రాణాం చ కీర్తనం।
సద్భిః సంభాషణం చైవ ప్రశస్తం కీర్త్యతే బుధైః ॥ 3-203-94(23919)
సాధుసంగమపూతేన వాక్సుభాషితవారిణా।
పవిత్రీకృతమాత్మానం సంతో మన్ంతి నిత్యశః ॥ 3-203-95(23920)
త్రిదండధారణం మౌనం జటాభారోఽథ ముండనం।
వల్కలాజినసంవేష్టం వ్రతచర్యాఽభిషేచనం ॥ 3-203-96(23921)
అగ్నిహోత్రం వనే వాసః శరీరపరిశోషణం।
సర్వాణ్యేతాని మిథ్యా స్యుర్యది భావో న నిర్మలః ॥ 3-203-97(23922)
విశుద్ధిం చక్షురాదీనాం షణ్ణామింద్రియగామినాం।
వికారి తేషాం రాజేంద్ర సుదుష్కరతరం మనః ॥ 3-203-98(23923)
యే పాపాని న కుర్వంతి మనోవాక్కర్మబుద్ధిభిః।
తే తపంతి మహాత్మానో న శరీరస్య శోషణం ॥ 3-203-99(23924)
న జ్ఞాతిభ్యో దయా యస్య శుక్లదేహోఽవికల్మషః।
హింసా సా తపసస్తస్య నానాశిత్వం తపః స్మృతం ॥ 3-203-100(23925)
తిష్ఠన్గృహే చైవ మునిర్నిత్యం శుచిరలంకృతః।
యావజ్జీవం దయావాంశ్ సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే ॥ 3-203-101(23926)
న హి పాపాని కర్మాణి శుద్ధ్యంత్యనశనాదిభిః।
సీదత్యనశనాదేవ మాంసశోణితలేపనః ॥ 3-203-102(23927)
అజ్ఞాతం కర్మ కృత్వా చ క్లేశో నాన్యత్ప్రహీయతే।
నాగ్నిర్దహతి కర్మాణి భావశూన్యస్య దేహినః ॥ 3-203-103(23928)
పుణ్యాదేవ ప్రవ్రజంతి శుధ్యంత్యనశనాని చ।
న మూలఫలభక్షిత్వాన్న మౌనాన్నానిలాశనాత్ ॥ 3-203-104(23929)
శిరసో ముండనాద్వాఽపి న స్థానకుటికాసనాత్।
న జటాధారణాద్వాఽపిన తు స్థానకుటికాసనాత్। 3-203-105(23930)
నిత్యం హ్యనశనాద్వాఽపి నాగ్నిశుశ్రూషణాదపి।
న చోదకప్రవేశేన న చ క్ష్మాశయనాదపి ॥ 3-203-106(23931)
జ్ఞానేన కర్మణా వాపి జరామరణమేవ చ।
వ్యాధయశ్చ ప్రహీయంతే ప్రాప్యతే చోత్తమం పదం ॥ 3-203-107(23932)
బీజాని హ్యగ్నిదగ్ధాని న రోహంతి పునర్యథా।
జ్ఞానదగ్ధైస్తధా క్లేశైర్నాత్మా సండుజ్యతే పునః ॥ 3-203-108(23933)
ఆత్మనా విప్రహీణాని కాష్ఠకుంఠోపమాని చ।
వినశ్యంతి న సందేహః ఫేనానీవ మహార్ణవే ॥ 3-203-109(23934)
ఆత్మానం విందతే యేన సర్వభూతగుహాశయం।
శ్లోకేన యది వాఽర్ధేన క్షీణం తస్య ప్రయోజనం ॥ 3-203-110(23935)
ద్వ్యక్షరాదభిసంధాయ కేచిచ్ఛ్లోకపదాంకితైః।
శతైరన్యైః సహస్రైశ్చ ప్రత్యయో మోక్షలక్షణం ॥ 3-203-111(23936)
నాయం లోకోస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః।
ఊటుర్జ్ఞానవిదో వృద్ధాః ప్రత్యయో మోక్షలక్షణం ॥ 3-203-112(23937)
విదితార్థస్తు వేదానాం పరివేద ప్రయోజనం।
ఉద్విజేత్స తు దేవేభ్యో దావాగ్నేరివ మానవః ॥ 3-203-113(23938)
శుష్కం తర్కం పరిత్యజ్యఆశ్రయస్వ శ్రుతిం స్మృతిం।
ఏకారాభిసంబద్ధం తత్త్వం హేతుభిరిచ్ఛసి।
బుద్ధిర్న తస్య సిద్ధ్యేత సాధనస్య విపర్యయాత్ ॥ 3-203-114(23939)
వేద్యం పూర్వం వేదితవ్యం ప్రయత్నా-
త్తద్ధీర్వేదస్తస్య వేదః శరీరం।
వేదస్తత్త్వం తత్సమాసోపలబ్ధిః
క్లీబస్త్వాత్మా న స వేద్యం న వేదః ॥ 3-203-115(23940)
వేదోక్తమాయుర్దేవానామాశిషశ్చైవ కర్మణాం।
ఫలత్యనుయుగం లోకే ప్రభావశ్చ శరీరిణాం ॥ 3-203-116(23941)
ఇంద్రియాణాం ప్రసాదేన తదేతత్పరివర్జయేత్।
తస్మాదనశనం దివ్యం నిరుద్ధేంద్రియగోచరం ॥ 3-203-117(23942)
తపసా స్వర్గగమనం భోగో దానేన జాయతే।
జ్ఞానేన మోక్షో విజ్ఞేయస్తీర్థస్నానాదఘక్షయః ॥ 3-203-118(23943)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-203-119x(2451)
ఏవముక్తస్తు రాజేంద్ర ప్రత్యువాచ మహాయశాః।
భగవఞ్శ్రోతుమిచ్ఛామి ప్రదానవిధిముత్తమం ॥ 3-203-119(23944)
మార్కండేయ ఉవాచ। 3-203-120x(2452)
యత్తత్పృచ్ఛసి రాజేంద్రదానధర్మం యుధిష్ఠిర।
ఇష్టం చేదం సదా మహ్యం రాజన్గౌరవతస్తథా ॥ 3-203-120(23945)
శృణు దానరహస్యాని శ్రుతిస్మృత్యుదితాని చ।
ఛాయాయాం కరిణః శ్రాద్ధం తత్కర్మ పరివీజితం।
దశకల్పాయుతానీహ న క్షీయేత యుధిష్ఠిర ॥ 3-203-121(23946)
జీవనాయ సమాక్లిన్నం వసు దత్త్వా మహీపతే।
విప్రం తు వాసయేద్యస్తు సర్వయజ్ఞైః స ఇష్టవాన్ ॥ 3-203-122(23947)
ప్రతిస్రోతశ్చిత్రవాహాః పర్జన్యోఽన్నానుసంచరన్।
మహాధురి యథా నావా మహాపాపైః ప్రముచ్యతే।
విషువే విప్రదత్తాని దధిమధ్వక్షయాణి చ ॥ 3-203-123(23948)
పర్వసు ద్విగుణం దానమృతౌ దశగుణం భవేత్। 3-203-b124 `అబ్దే దశగుణం ప్రోక్తమనంతం విషువే భవేత్' ॥ 3-203-124(23949)
అయనే విషువే చైవషడశీతిముఖేషు చ।
చంద్రసూర్యోపరాగే చ దత్తమక్షయముచ్యతే ॥ 3-203-125(23950)
ఋతుషు దశగుణం వదంతి దత్తం
శతగుణమృత్వయనాదిషు ధ్రువం।
భవతి సహస్రగుణం దినస్య రాహో-
ర్విషువతి చాక్షయమశ్నుతే ఫలం ॥ 3-203-126(23951)
నాభూమిదో భూమిమశ్నాతి రాజ-
న్నాయానదో యానమారుహ్య యాతి।
యాన్యాన్కామాన్బ్రాహ్మణేభ్యో దదాతి
తాంస్తాన్కామాంజాయమానః స భుంక్తే ॥ 3-203-127(23952)
అగ్నేరపత్యం ప్రథమం సువర్ణం
భూర్వైష్ణవీ సూర్యసుతాశ్చ గావః।
లోకాశ్త్రయస్తేన భవంతి దత్తా
యః కాంచనం గాశ్చ మహీం చ దద్యాత్ ॥ 3-203-128(23953)
పరంహి దానాన్న బభూవ శాశ్వతం
భవ్యం త్రిలోకే భవతే కుతః పునః।
తస్మాత్ప్రధానం పరమం హి దానం
వదంతి లోకేషు విశిష్టబుద్ధయః ॥ 3-203-129(23954)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి మార్కండేయసమాస్యాపర్వణి త్ర్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః ॥ 203 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-203-5 యత్ర జన్మని అసత్యం వృథా గోబ్రాహ్మణాదిత్రాణం వినా కీర్త్యతే తదపి వృథేత్యర్థః ॥
3-203-6 ఆరూఢశ్చాసౌ పతితః ॥ 3-203-7 గురావప్యానృతికేఽనృతప్రియే। వృషలః శూద్రః ॥
3-203-8 బ్రాహ్మబంధవో జాతిమాత్రబ్రాహ్మణఆ వృత్తాధ్యయనశూన్యాః ॥
3-203-10 దానం దానఫలం అన్యత్తు దానం వృద్ధభావేన జరయా భుంక్తే ॥
3-203-17 కాండపృష్ఠాః బాణనిషంగధరాః క్షాత్రవృత్తయ ఇత్యర్థః। దుర్వర్ణః కునఖీతి ఝ. పాః ॥
3-203-25 మాల్యం నిర్మాల్యం। ఆకల్పః గంధాదినాలంకరణం। అరోగిప్రతిచర్యాచేతి నృపశ్రేష్ఠగోశతాదితి చ ధ. పాఠః ॥
3-203-27 అభిభూతాయ దారిద్ర్యాదేవ ॥
3-203-28 అభివర్జితం దత్తం ॥
3-203-29 సా బహుభ్యో దత్తా ॥
3-203-40 ప్రతిశ్రయా గృహాః యేషాం యైః ఉత్సృష్టా ఇతి శేషః।
నిర్వచనాః యమవార్తామపి న శృణ్వంతీత్య్రతః ॥
3-203-41 వసూనాం ధనానాం ॥
3-203-42 సత్యోక్తాస్తదనంతరమితి ధ. పాఠః ॥
3-203-45 సర్వం పూజ్యతమం ప్రశ్నమితి ధ. పాఠః ॥
3-203-51 ప్రావృతా వస్త్రదాతార ఇతి ధ. పాఠః ॥
3-203-76 అపానపా నగదితాస్తథా ఇతి ఝ. పాఠః।
అపానపా అమద్యపాః నగదితాః న కేనచిద్దోషవత్తయా కీర్తితాః ॥
3-203-80 రాజన్న భవంతీహ ఇతి ఝ. పాఠః।
న భవంతీహ మానవాః స్వర్గం ప్రాప్యోపర్యుపరి గచ్ఛంతో ముక్తిమేవ ప్రాప్నువంతీత్యర్థః ॥
3-203-87 అన్యస్మాద్వా ఇతి ఝ. పాఠః ॥
3-203-94 పవిత్రాణాం త్రిసుపర్ణాదిమంత్రాణాం ॥
3-203-96 అభిషేచనం తీర్థేషు ॥
3-203-97 భావశ్చిత్తం ॥
3-203-98 న దుష్కరమితి ఇంద్రియగామినాం విషయాణాం విశుద్ధిం వినా అశనం భోగః సుకరం।
భోగో విషయశుద్ధిం నాపేక్షతే। పణ్యాంగనాసంగాదినాపి తత్సిద్ధేః।
కింతు అనాశిత్వం అమృతత్వం భోగవర్జనం వా తాం వినా న సుకరం। యతో దుష్కరం ఖభావతో దుఃసంపాదమితి యోజనా।
దుష్కరత్వే హేతుమాహార్ధేన వికారీతి। సుదుష్కరతరం దుర్జయం ॥
3-203-100 జ్ఞాతిభ్యః పుత్రాద్యర్థే।
శుక్లదేహః శుక్లవత్త్యుపజీవీ। అవికల్మషః శుక్లవృత్త్యా యః కుటుంబం పీడయతి స నిష్కల్మషో న భవతీత్యర్థః।
తస్యోపపాదనముత్తరార్ధేన హింసేతి। అనాశిత్వం అశనత్యాగః ॥
3-203-101 మాంసశోణితలేపనః దేహః ॥
3-203-103 అజ్ఞాతం శాస్త్రత్కింతు స్వయమేవ కల్పితం తప్తశిలారేహణాది।
తేన క్లేశ ఏవ నతు అన్యత్పాపం ప్రహీయతే ॥
3-203-105 స్థానకుటికాసనాత్స్థావరగృహత్యాగాత్ ॥
3-203-109 ఆత్మనేతి శరీరాణీతి శేషః ॥
3-203-113 స తు వేదేభ్యః ఇతి ఝ. పాఠః ॥
3-203-115 వేదపూర్వం వేదితవ్యం ప్రయత్నాత్తద్వై వేదస్తస్య వేదః శరీరం।
వేదస్తత్వం తత్సమాసోపలబ్ధౌ క్లీవస్త్వాత్మా తత్సవేద్యస్య వేద్యం।
ఇతి ఝ.పాఠః ॥
3-203-117 ప్రసాదేన నైర్మల్యేన। అనశనం నామ చిత్తేంద్రియనిరోధో నత్వాహారత్యాగ ఇత్యాహ తస్మాదితి ॥
3-203-121 ఛాయాయాం కరిణః।
గుర్వమాయోగేఽశ్వత్థచ్ఛాయా గజచ్ఛాయాఖ్యం పర్వ దేశకాలయోగజం।
తత్కర్ణపరివీజితే ఇతి ఝ. పాఠః। కర్ణాఇవ కర్ణా అశ్వత్థపల్లవాస్తైర్వీజితే దేశే జలోపాంతే ॥
3-203-122 సమాక్లిన్నం ఆర్ద్రం వసు అన్నాదిద్రవ్యం దత్త్వా మహీయతే।
వైశ్యం తు ఇతి ఝ. పాఠః ॥
3-203-123 ప్రతి ప్రతీపం పూర్వవాహిన్యాః నద్యాః పశ్చిమాభిముఖం స్నోతః ప్రవాహో యత్రతత్ తీర్థం ప్రతిస్నోతః।
తత్ర పాత్రేఽర్పితాశ్చిత్రబాహా ఉత్తమాశ్వాః।
విపరిణంయ అక్షయా ఇత్యపకృష్యతే। అక్షయఫలా ఇత్యర్థః।
పర్జన్యోఽన్నానుసంచరన్ అన్నార్థం అనుసంచరన్పర్జన్య ఇంద్రోఽప్యక్షయః।
అతిథిరూపేణ తృప్త ఇంద్రోప్యక్షయస్వర్గప్రద ఇత్యర్థః।
మహాధురి మహతి ధూసదృశే ప్రవాహే నా పురుషోవా యథా మహాధురి యోగభారే।
యథా సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే తథైవ గజచ్ఛాయాశ్రాద్ధదికర్తారోపి ముచ్యంత ఇత్యర్తః ॥
3-203-124 విప్లవే విప్రదత్తాని దధిమస్త్వక్షయాణి చ ఇతి ఝ. పాఠః ॥
3-203-125 విషువే తులామేషసంక్రాంత్యోః।
షడశీతిముఖే మిథునకనయామీనసంక్రాంతిషు ॥
3-203-127 కామాన్ కాంయమానాన్విషయాన్ ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.